بایسته‌های تقنینی سیاستگذاری جمعیتی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 استادیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

10.30497/flj.2020.75372

چکیده

جمعیت به‌عنوان سرمایة انسانی یک کشور، مسئله‌ای‌ سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و امنیتی گسترده و پیچیده است که امروزه با توجه به کاهش نرخ موالید، باید به همة‌ جوانب آن به‌صورت جامع و صحیح نگریست. علت اصلی کاهش نرخ رشد ایران علاوه بر هزینه‌های اقتصادی ـ اجتماعی فرزندآوری و تربیت آن، سبک زندگی، توزیع نامتناسب جمعیت و تمایل به شهرنشینی بویژه در کلانشهرها است که درصورت بی‌توجهی به این موارد، حتی در صورت افزایش جمعیت نیز کشور با مشکلات متعددی روبه‌رو می‌شود. اهمیت این موضوع بدان حدّ رسید که رهبر معظّم انقلاب، سیاست‌های کلی جمعیت را به رؤسای قوای سه‌گانه ابلاغ فرمود. به نظر می‌رسد در این میان، سیاست‌های تقنینیِ غیرمستقیمِ جمعیتی، بیش از سیاست­های تقنینی مستقیم اهمیت دارد، درحالی‌که بدان چندان توجه نشده است. بنابراین سوال نگارندگان مقاله این است که «بایسته‌های تقنینی سیاستگذاری جمعیتی در جمهوری اسلامی ایران چیست؟». فرضیه نگارندگان فارغ از اینکه از حیث شکلی اذعان دارند برای تحقق سیاست‌های کلی جمعیت باید قانون جامع تنظیم جمعیت به تصویب برسد این است که قانونگذار باید با اصلاح مقررات تأمین اجتماعی، مالیاتی، اعطای تسهیلات و کمک‌های اقتصادی و اجتماعی و «منطقه‌گرایی» موجبات افزایش جمعیت را، با ملاحظه توزیع موزون و متناسب فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Legislative Requirements of Population Policy in the Legal System of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Ali Taghinezhad 1
  • Seyyedmohammadmahdi Ghamamy 2
  • Houssin Azizi 3
2 Faculty member of Imam Sadegh University
3 -
چکیده [English]

The population, as the human capital of a country, is a vast and complex political, social, economic, and security puzzle that today, given the declining birth rate, must be looked at comprehensively and correctly in all its aspects. In addition to the socio-economic costs of having children and raising them, the main reasons for Iran's declining growth rate are lifestyle, disproportionate population distribution, and urbanization, especially in metropolitan areas. It happens. The importance of this issue reached such a level that the Supreme Leader of Iran communicated the general policies of the population to the heads of the three forces. Indirect population demographic policies, meanwhile, appear to be more important than direct legislative policies, although little attention has been paid to them. Therefore, the question of the authors of the article is "What are the legal requirements of demographic policy in the Islamic Republic of Iran?" The authors' hypothesis, apart from the fact that they should formally adopt a comprehensive population regulation law, is that the legislature should increase the population by amending social and tax regulations, granting economic and social facilities and regionalism, This increase should lead to a balanced and proportionate distribution of the population.

کلیدواژه‌ها [English]

  • population
  • Population Policies
  • Population Imbalance
  • Growth Rate
  • Regionalism
ارجمندنیا، اصغر(1370). نظام اسکان جمعیت و نقش شهرهای میانه، مجموعه مقالات سمینار جمعیت و توسعه (شهریور 1369) جلد اول،تهران: سازمان برنامه و بودجه.
 اخراج 47 هزار زن، پس از مرخصی زایمان، سایت خبری تابناک، خبر شماره 392861
.تاریخ بازدید20/8/1398  www.tabnak.ir/fa/amp/news/520866
تمنا، سعید(1380). مبانی جمعیت‌شناسی. تهران: دانشگاه پیام نور.
جهانفر، محمد(1376). جمعیتشناسی ایران. تهران: دانشگاه پیام نور.
حائری، سید علیرضا؛ نیکونهاد، حامد و امینی پزوه، حسین(1397). مفهوم قانون‌گذاری در آرای فقهی و حقوقی سید محمدباقر صدر. فصلنامه دانش حقوق عمومی، سال هفتم، شماره 20، ص23-48
حسینی‌مجرد، اکرم(1392). جمعیت ایران؛ افزایش یا کاهش. تهران: انتشارات روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده
حیدری، سیامک؛ زنجانی، حبیب‌الله و ساروخانی، باقر(1394). توسعه اجتماعی و سیاست‏های جمعیتی در ایران(بعد از انقلاب، از سال 1357 تا 1385)، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 2(5)، ص1ـ47.
دهخدا، علی‌اکبر(1377). لغتنامه دهخدا، زیر نظر دکتر محمد معین و دکتر سید جعفر شهیدی، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران
رضوانی، محمدرضا(1381). تحلیل عملکرد سیاست‌های آمایشی ملی و منطقه‌ای در رابطه با افزایش جمعیت در استان سمنان. پژوهشهای جغرافیایی، شماره(42)، ص75ـ85.
رفیع‌پور، فرامرز(1380). توسعه و تضاد: کوششى درجهت تحلیل انقلاب اسلامى و مسائل اجتماعى ایران. تهران: شرکت سهامى انتشار، چاپ پنجم.
سمیعی‌نسب، مصطفی؛ ترابی، مرتضی(1389). شاخص‌ها و سیاست‌های جمعیتی در ایران. فصلنامه برداشت دوم، 7(11، 12)، تابستان و پاییز، ص143ـ188.
سوختانلو، زهرا؛ رحمت‌آبادی، اعظم(1392). تحدید نسل شیعه، تهدید جامعه ایران. معرفت، 22(189)، شهریور، ص45ـ58.
شیعه، اسماعیل(1378). با شهر و منطقه در ایران، تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
طباطبایی، محمدحسین(بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه‌ مدرسین حوزه علمیه قم.
عزیزی، محمد مهدی(1383). تراکم در شهرسازی، اصول و معیارهای تراکم شهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
علی‌ئی، محمدولی (1394). نقش جمعیت و سیاست های جمعیتی در استحکام ساخت درونی قدرت نظام جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه آفاق امنیت، 8(28)، ص107ـ133.
فرید، یدالله (1383)، جغرافیای جمعیت، تبریز: دانشگاه تبریز.
کلانتری، صمد(1375). مبانی جمعیت‌شناسی. تهران: انتشارات مانی.
محمودی، محمدجواد(1389). تحولات جمعیتی، چالش‌های پیش‌رو و لزوم تجدیدنظر در سیاست‌های جمعیتی ایران، فصلنامه برداشت دوم، 7(11 و 12)، ص41ـ.73.
مطهری، مرتضی(1387). بیست گفتار. تهران: انتشارات صدرا، چاپ بیست و نهم.
معین، محمد (1381). فرهنگ فارسی، جلد اول، تهران: اَدِنا، کتاب راه نو، چاپ چهارم.
مهاجرانی، علی‌اصغر(1389). ناهماهنگی در توزیع مکانی جمعیت ایران. فصلنامه جمعیت، 17(71، 72)، ص45ـ63.
مهاجری، مریم؛ جاوید، محمدجواد(1397). مبانی مداخله دولت در نهاد خانواده در نظام حقوقی ایران. فصلنامه شورای فرهنگی، اجتماعی زنان و خانواده، 21(82)، ص7ـ34.
نوده فراهانی، اسماعیل؛ مقامی، عباس؛ کاظمی تکلیمی، مهدیه(1392). ویژگى‏‌هاى سیاست‏گذارى مطلوب جمعیت در ایران. معرفت، 22(189)، ص11ـ24
وشمگیر، حسین(1388). آسیبشناسی تحولات ساختار جمعیت ایران با رویکرد امنیت اقتصادی. تهران: مؤسسه تحقیقاتی تدبیر.
 
Herington, J.(1989). planning processes, an introduction for geographers. Cambridge University press.
Pumain, D. 2003. Scaling laws and Urban Systems. European Re-search Program.
United  Nations  Department  of  Economic  and  Social  Affairs  (2004),  Population Division, World ban
UNCHS 1985. Population Distribution and Urbanization: A Review of Policy Options
 
سیاست‌های کلی جمعیت ابلاغی مورخ 30/2/1393 مقام معظم رهبری
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1368
قانون اصلاح قانون تنظیم خانواده و جمعیت مصوب 22/2/1388
قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب 20/3/1392
قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 8/7/1386
قوانین برنامه اول و دوم و پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
سیاست‌های کلی نظام قانون‌گذاری ابلاغی مورخ 6/7/1398 مقام معظم رهبری
مصوبه جلسه 2/3/1391 شوراى عالى انقلاب فرهنگى
مصوبه جلسات 709، 710، 711 و 712  شورای عالی انقلاب فرهنگی
پایگاه اینترنتی
بیانات حضرت امام‌خامنه‌ای در تاریخ‌های 3/5/1391؛ 16/5/1390؛ 19/7/1391؛ 23/7/1391، برگرفته از سایت farsi.khamenei.ir
اخراج 47 هزار زن، پس از مرخصی زایمان، تابناک، خبر شماره 392861